Gorzkie Żale
Tradycyjne polskie nabożeństwo pasyjne na niedziele Wielkiego Postu. Część I przypada w 1. i 4. niedzielę, a Część II w 2. i 5. niedzielę. Część III śpiewa się w 3. niedzielę i Niedzielę Palmową.
Pobudka
Zwrotka 1
Gorzkie żale, przybywajcie, Serca nasze przenikajcie, Serca nasze przenikajcie.
Zwrotka 2
Rozpłyńcie się, me źrenice, Toczcie smutnych łez krynice. Słońce, gwiazdy omdlewają, Żałobą się pokrywają.
Zwrotka 3
Płaczą rzewno Aniołowie, A któż żałość ich wypowie? Opoki się twarde krają, Z grobów umarli powstają.
Zwrotka 4
Co jest? Pytam, co się dzieje? Wszystko stworzenie truchleje. Boleść Męki Chrystusowej Żal przeplata bez wymowy.
Zwrotka 5
Uderz, Jezu, bez odwłoki W twarde serc naszych opoki. Jezu mój, we krwi ran Twoich Obmyj duszę z grzechów moich. Upał serca mego chłodzę, Gdy w przepaść męki Twej wchodzę.
Część I
Intencja
Za pomocą łaski Bożej, pobudziwszy się do żalu serdecznego za grzechy nasze, rozmyślanie niniejsze gorzkiej męki Pana Jezusa Chrystusa ofiarować będziemy Ojcu niebieskiemu na cześć Jego Boskiego Majestatu. W pierwszej części będziemy rozważać, co Pan Jezus ucierpiał od modlitwy w Ogrójcu aż do niesłusznego u sądu oskarżenia — ofiarując te zniewagi za Kościół święty, papieża, duchowieństwo oraz o nawrócenie grzeszników.
Hymn
Zwrotka 1
Żal duszę ściska, serce boleść czuje, Gdy słodki Jezus na śmierć się gotuje, Klęcząc w Ogrójcu, gdy krwawy pot leje, Me serce mdleje.
Zwrotka 2
Więźnia miłości powrozmi krępuje Żołnierz okrutny, uczeń zły całuje, Wtem Jezus łzami, gdy się w miłość stapia, Jagody skrapia.
Zwrotka 3
Bije, popycha tłum nieposkromiony Nielitościwie z tej i z owej strony, Za włosy targa; znosi w cierpliwości Król z wysokości.
Zwrotka 4
Zsiniałe przedtem krwią zachodzą usta, Gdy zbrojną żołnierz rękawicą chlusta; Wnet się zmieniło w płaczliwe wzdychanie Serca kochanie.
Zwrotka 5
Oby się serce we łzy rozpływało, Że Cię, mój Jezu, sprośnie obrażało! Żal mi, ach, żal mi ciężkich moich złości Dla Twej miłości.
Lament duszy nad cierpiącym Jezusem
Jezu, na zabicie okrutne, cichy Baranku, szukany, Jezu mój kochany!
Jezu, za trzydzieści srebrników od niewdzięcznego Judasza sprzedany, Jezu, w ciężkim smutku, żałości, tęskliwą śmierci bojaźnią stroskany, Jezu, na modlitwie w Ogrójcu w mdłości krwawym potem zlany, Jezu, całowaniem zdradliwym od bezbożnego ucznia wydany, Jezu mój kochany!
Jezu, powrozami od swawolnego żołnierstwa związany, Jezu, od pospólstwa zelżywie u sądu Annaszowego naigrawany, Jezu, przez ulice sromotnie do Kajfasza za włosy targany, Jezu, od sługi srogiego zbrojną rękawicą policzkowany, Jezu, od fałszywych dwóch świadków za zwodziciela niesłusznie udany, Jezu mój kochany!
Bądź pozdrowiony, bądź pochwalony, Dla nas zelżony i pohańbiony! Bądź uwielbiony, bądź wysławiony, Boże nieskończony.
Rozmowa duszy z Matką Bolesną
Ach, ja Matka tak żałosna, Boleść mnie ściska nieznośna, Miecz me serce przenika.
Czemuś, Matko ukochana, Ciężko na sercu stroskana, Czemu wszystka truchlejesz?
Co mnie pytasz? Wszystkam w mdłości, Mówić nie mogę z żałości, Żal mi serce zalewa.
Powiedz mi, o Panno moja, Czemu blednieje twarz Twoja, Czemu gorzkie łzy lejesz?
Widzę me serca kochanie, Jezusa w Ogrójcu zlanie Potu krwawym potokiem.
O Matko, źródło miłości, Niech czuję gwałt Twej żałości, Dozwól mi z sobą płakać.
Część II
Intencja
W drugiej części rozmyślania Męki Pańskiej będziemy uważać, co ucierpiał Pan Jezus od niesłusznego u sądu oskarżenia aż do okrutnego cierniem koronowania. Te rany i zniewagi ofiarujemy o pokój i zgodę między ludźmi, prawdziwą jedność oraz o odpuszczenie grzechów i zachowanie od klęsk, głodu, ognia i wojny.
Hymn
Zwrotka 1
Przypatrz się, duszo, jak cię Bóg miłuje, Jako dla ciebie Sobie nie folguje, Przecież Go bardziej, niż okrutność dręczy, Złość twoja męczy.
Zwrotka 2
Stoi przed sędzią Pan świata wszystkiego, Cichy Baranek wzgardzenia wielkiego, Przez białą szatę, którą jest odziany, Głupim nazwany.
Zwrotka 3
Za moje złości grzbiet srodze biczują; Pójdźmyż, grzesznicy, oto nam gotują Z krwi Chrystusa dla serca ochłody Zdrój żywej wody.
Zwrotka 4
Pycha światowa niechaj co chce wróży, Co na swe skronie wije wieniec z róży; W szkarłat na pośmiech, cierniem Król zraniony Jest ozdobiony.
Zwrotka 5
Oby się serce we łzy rozpływało, Że Cię, mój Jezu, sprośnie obrażało! Żal mi, ach, żal mi ciężkich moich złości Dla Twej miłości.
Lament duszy nad cierpiącym Jezusem
Jezu, niewinnie jako łotr godzien śmierci obwołany, Jezu mój kochany!
Jezu, od zajadłych oprawców po ślicznej twarzy tak sprośnie zeplwany, Jezu, pod przysięgą od Piotra po trzykroć z bojaźni zaprzany, Jezu, od okrutnych oprawców na sąd Piłata jak zbójca szarpany, Jezu, od Heroda i dworzan, Królu chwały, zelżywie wyśmiany, Jezu, w białą szatę szyderską na pośmiech i hańbę ubrany, Jezu mój kochany!
Jezu, u kamiennego słupa niemiłosiernie biczmi usmagany, Jezu, aż do mózgu przez czaszkę ciernia kolcami ukoronowany, Jezu, z naigrawania na pośmiewisko purpurą odziany, Jezu, w głowę trzciną ubity, Królu boleści, klęcząc naigrawany, Jezu mój kochany!
Bądź pozdrowiony, bądź pochwalony, Dla nas zelżony, wszystek skrwawiony! Bądź uwielbiony, bądź wysławiony, Boże nieskończony.
Rozmowa duszy z Matką Bolesną
Ach, widzę Syna mojego, Przy słupie obnażonego, Rózgami zesieczonego.
Święta Panno, dopuść na mię, Niech ran Syna Twego znamię Mam w sercu wyryte.
Widzę, ach, jako mizernie Ostre głowę rani ciernie, Dusza moja ustaje.
O Maryjo, Syna Twego Ostrym cierniem zranionego Podzielże ze mną mękę.
Obym ja, Matka strapiona, Mogła na swoje ramiona Złożyć krzyż Twój, Synu mój.
Proszę, o Panno jedyna, Niechaj zawsze Twego Syna W moim sercu krzyż noszę.
Część III
Intencja
W ostatniej części będziemy rozważać, co Pan Jezus ucierpiał od ukrzyżowania swego aż do ciężkiego na krzyżu skonania. Ofiarujemy tę mękę za dobrodziejów, za grzeszników zatwardziałych, za wszystkie dusze w czyśćcu cierpiące oraz o dobrą śmierć dla nas wszystkich.
Hymn
Zwrotka 1
Duszo oziębła, czemu nie gorejesz? Serce me, czemuż całe nie truchlejesz? Toczy twój Jezus z serdecznej miłości Krew w obfitości.
Zwrotka 2
Ogień miłości gdy Go tak rozpala, Okrutne drzewo na ramiona zwala, Zemdlony Jezus pod krzyżem uklęka, Na grzechy stęka.
Zwrotka 3
Złośliwym katom posłusznym się staje, Na krzyż sromotny ochotnie podaje Ręce i nogi, ludzkiego plemienia Sprawca zbawienia.
Zwrotka 4
O słodkie drzewo, spuśćże nam to Ciało, Aby na tobie dłużej nie wisiało; My Go uczciwie w grobie położymy, Płacz uczynimy.
Zwrotka 5
Oby się serce we łzy rozpływało, Że Cię, mój Jezu, sprośnie obrażało! Żal mi, ach, żal mi ciężkich moich złości Dla Twej miłości.
Zwrotka 6
Niech Ci, mój Jezu, cześć będzie w wieczności Za Twe obelgi, męki, zelżywości, Któreś ochotnie, Syn Boga jedyny, Cierpiał bez winy.
Lament duszy nad cierpiącym Jezusem
Jezu, od pospólstwa niezbożnie jako złoczyńca z łotry porównany, Jezu mój kochany!
Jezu, od Piłata niesłusznie na sromotną śmierć dekretowany, Jezu, srogim krzyża ciężarem na kalwaryjską górę zmordowany, Jezu, do sromotnego drzewa przytępionymi gwoźdźmi przykowany, Jezu mój kochany!
Jezu, jawnie pośród dwóch łotrów zelżywie ukrzyżowany, Jezu, od stojących około i przechodzących z hańbą urągany, Jezu, gorzką żółcią i octem, wołając „Pragnę”, w mdłości napawany, Jezu, bluźnierstwami od złego współwiszącego łotra nagabany, Jezu, w ręce Ojca Swojego ducha oddawszy zamordowany, Jezu, od Józefa uczciwie i Nikodema w grobie pochowany, Jezu mój kochany!
Bądź pozdrowiony, bądź pochwalony, Dla nas zmęczony i krwią zbroczony! Bądź uwielbiony, bądź wysławiony, Boże nieskończony.
Rozmowa duszy z Matką Bolesną
Ach, ach, mnie, Matce Bolesnej, Tu pod krzyżem stojąc smutnej, Serce żałość przejmuje!
O Matko, niechaj prawdziwie, Patrząc na krzyż żałośliwie, Płaczę z Tobą rzewliwie.
Jużci, już moje kochanie Gotuje się na skonanie, Toć i ja z Nim umieram.
Pragnę, Matko, pod krzyż z Tobą Dzielić się Twoją żałobą W śmierci Syna Twojego.
Zamknął słodki Jezus mowę, Wtem ku ziemi skłania głowę, Już żegna Matkę Swoję.
Maryjo, niech z Tobą noszę Śmierć, krzyż, rany Jego, proszę, Niech serdecznie rozważam. Amen.
Zakończenie
Któryś za nas cierpiał rany, Jezu Chryste, zmiłuj się nad nami. (3 razy)